W ramach naszej witryny stosujemy pliki cookies zgodnie z Polityką Cookie. Zasady przechowywania lub dostępu plików cookie możesz zmienić w swojej przeglądarce.
X
Na ratunek
o nowotworach

o nowotworach

+ Co to jest nowotwór?

Mianem nowotworu określa się przyrost nieprawidłowych komórek w organizmie. Komórki w ciele człowieka, które żyjąc od kilku godzin do kilkudziesięciu dni, regularnie są zastępowane przez nowe, które pełnią taką samą funkcję, co ich ,,poprzednicy”. Czasem jednak zdarza się, że powstają komórki zmutowane, których budowa różni się od komórek właściwych. Organizm jednak posiada tzw. układ immunologiczny, który wykrywa nieprawidłowe komórki i od razu je niszczy. Czasem jednak zdarza się, że system eliminacji nie zadziała poprawnie. Wtedy komórka rakowa zagnieżdża się w organizmie i rozmnaża w sposób niekontrolowany.

W odróżnieniu od prawidłowych komórek, te nowotworowe nie mają zaprogramowanego czasu istnienia, nie unicestwiają się więc samodzielnie. Co więcej, posiadają zdolność przemieszczania się po całym organizmie, tworząc kolejne skupiska nowotworowe.

 

+ Nowotwory tkanek miękkich – prof. Bernarda Kazanowska

Nowotwory tkanek miękkich powstają z takiej pierwotnej tkanki, która w etapach prawidłowego dojrzewania rozwija się w tkankę mięśniową, tłuszczową, włóknistą, naczyniową itp. Mogą więc pojawić się prawie w każdym miejscu organizmu. Powstają, gdy na pewnym etapie rozwoju tkanek dochodzi do zaburzenia, które sprawia, że tkanka nie przekształca się w dojrzałą postać, tylko wzrasta w postaci guza. Przyczyna powstania takiego zaburzenia nie jest całkowicie poznana. Jest efektem własnych, spontanicznych zaburzeń genetycznych lub działania szkodliwych czynników zewnętrznych. Guzy te rosną powoli, a mimo to często są trudne do wykrycia zarówno przez pacjenta jak i rodziców. Najtrudniej wykryć je w początkowych stadiach rozwoju, gdy są bardzo małe i dają znikome dolegliwości oraz wtedy, gdy rozwijają się wewnątrz organizmu. Można jednak podejrzewać je po wszelkich asymetriach zarówno klinicznych jak i niesymetrycznych dolegliwościach.

Jeśli lokalizacja nowotworu jest zewnętrzna, może on manifestować się pod postacią twardego guza raczej niebolesnego, choć czasem z bolesnym odczynem zapalnym. Uwagę rodzica powinny zwrócić także skargi dziecka na np. słabszą jedną kończynę, stały jednostronny ból kończyny, trudności w oddawaniu moczu lub stolca, bóle głowy, ucha, okolicy policzka. Nowotwory tkanek miękkich występują najczęściej między czwartym a szóstym rokiem życia oraz później – w okresie dorastania. Nastolatki często wstydzą się mówić o nieprawidłowościach, jakie zauważyły szczególnie  w okolicy narządów płciowych. Dlatego bardzo ważna jest edukacja w tej dziedzinie oraz uświadomienie konieczności samoobserwacji. U młodych ludzi, którzy np. odczuwają nieustanne parcie na mocz, może rozwijać się nowotwór pęcherza, a niesymetryczne powiększenie jądra może być sygnałem rozwijającego się nowotworu.

Na co zwrócić szczególną uwagę:

  • bóle głowy, często niesymetryczne, poranne nudności i wymioty,

  • jednostronny, niebolesny wytrzeszcz gałki ocznej,

  • trudności w połykaniu,

  • krwisty wysięk z ucha, pochwy u małych dziewczynek,

  • niesymetryczne powiększenie obwodu kończyny, pośladków,

  • niesymetryczne, stopniowo powiększające się zgrubienia,

  • niesymetryczne bóle szczególnie w stawie biodrowym,

  • trudności w oddawaniu moczu, nietrzymanie stolca,

  • zaparcia, których poprzednio nie było,

  • ziebolesne powiększenie jądra.

 

+ Ostre bia­łacz­ki u dzieci – dr Joanna Owoc-Lempach

Ostre bia­łacz­ki to nowotworowe choroby rozrostowe krwi, które powstają na wskutek nadmiernego namnażania się zmutowanych komórek pre­kur­so­ro­wych w szpiku. Przyczyna zmutowania komórki nie jest znana. Może być efektem zaburzeń genetycznych lub działania szkodliwych czynników środowiska. Patologiczny klon komórek nacieka szpik kostny oraz narządy pozaszpikowe np. wątrobę, śledzionę, węzły chłonne.

Wy­wiad cho­ro­bo­wy jest za­zwy­czaj krót­ki, obej­mu­je 2–6 ty­go­dni przed roz­po­zna­niem.

Do naj­czę­ściej po­da­wa­nych symp­to­mów cho­ro­by na­le­żą ob­ja­wy ogól­ne, które pojawiają się jako odpowiedź organizmu na rozwijający się proces nowotworowy: gorączka, brak apetytu, zmęczenie, bó­le koń­czyn dolnych, bóle brzucha.

Do tego dochodzą objawy wynikające z zajęcia szpiku kostnego:

  • spadek hemoglobiny: bla­dość, ła­twe mę­cze­nie się, ta­chy­kar­dia, dusz­ność,

  • spadek granulocytów: go­rącz­ka, owrzo­dze­nia ślu­zów­ki ja­my ust­nej, in­fek­cje,

  • spadek płytek krwi: wybroczyny, pod­bie­gnię­cia krwa­we, ła­twe si­nia­cze­nie się, krwa­wie­nie z błon ślu­zo­wych.

Z powodu naciekania przez patologiczne komórki narządów pozaszpikowych mogą pojawić się także inne objawy jak: po­więk­sze­nie wę­złów chłon­nych, po­więk­sze­nie śle­dzio­ny, po­więk­sze­nie wą­tro­by, po­ran­ne nud­no­ści i wy­mio­ty, bó­le gło­wy, porażenie nerwów czaszkowych, drgawki, bolesne powiększenie jąder u chłopców, nacieki skórne, nacieki dziąseł.

Najprostszych badaniem, które pozwala stwierdzić, że coś się dzieje w szpiku jest zwykła morfologia z rozmazem krwi. Ostateczne rozpoznanie ostrej białaczki stawia się po wykonaniu punkcji szpiku. Szczyt za­cho­ro­wań wy­stę­pu­je mię­dzy 2 a 5 ro­kiem ży­cia, czę­ściej cho­ru­ją chłop­cy niż dziew­czyn­ki.

 

+ Nowotwory ośrodkowego układu nerwowego (OUN) – dr Ewa Niedzielska

Guzy te stanowią ok. 20% wszystkich zachorowań na nowotwory wieku dziecięcego. Ze względu na lokalizację wewnątrzczaszkową lub w bezpośrednim sąsiedztwie rdzenia kręgowego są często trudne do wykrycia. Podstawowe badania diagnostyczne ważne dla rozpoznania to tomografia komputerowa i jeszcze dokładniejszy rezonans magnetyczny.

Guz powinien zostać pobrany do badania, ponieważ typ rozpoznania histopatologicznego (złośliwość zmian) decyduje o dalszym sposobie leczenia. Najważniejszy dla leczenia guzów OUN jest zabieg neurochirurgiczny, który spowoduje usunięcie guza całkowite lub tylko częściowe. W przypadku nowotworów o wysokim stopniu złośliwości dodatkowo stosowana jest wielotygodniowa chemioterapia i/lub radioterapia. Leczenie guzów OUN jest długotrwałe i obarczone ryzykiem wielu działań niepożądanych, także nieodwracalnych jak utrata wzroku lub słuchu, niski wzrost, utrzymujące się zaburzenia równowagi oraz problemy w nauce i zaburzenia psychosomatyczne.

Objawy nowotworów ośrodkowego układu nerwowego mogą być bardzo zróżnicowane, jak np.: napady padaczkowe, wyniszczenie, zaburzenia chodu, porażenie kończyn, nagła utrata przytomności, zaburzenia endokrynologiczne. Praktycznie u wszystkich pacjentów występują bóle głowy o różnym nasileniu z towarzyszącymi wymiotami, często porannymi, które są bez związku z przyjmowaniem jedzenia. Dolegliwości te mają długotrwały charakter i nasilają się w czasie.

Na co należy zwrócić uwagę:

  • bóle głowy o niewystępującym dotychczas charakterze (np. bardzo silne lub słabsze ale utrzymujące się długo, bez poprawy po stosowanym leczeniu),

  • wymioty często bez poprzedzających nudności, nasilające się,

  • zmiany nastrojów, trudności w nauce czy utrata dotychczas zdobytych umiejętności np. pisania, jazdy na rowerze, pogorszenie wymowy,

  • zaburzenia widzenia (pogorszenie ostrości, wystąpienie zeza) i słuchu,

  • zmiany mimiki twarzy,

  • zaburzenia równowagi, niedowłady kończyn,

  • bóle w zakresie kręgosłupa,

  • u niemowląt nieproporcjonalne zwiększenie obwodu głowy, uwypuklenie się ciemiączka, przeczulica skóry.

 

+ Guzy germinalne – dr Agnieszka Sokół-Jeżewska

Guzy germinalne inaczej zwane zarodkowymi są nowotworami, które powstają z pierwotnej komórki płciowej, wytwarzającej w prawidłowych warunkach komórki jajowe u dziewcząt oraz komórki nasienne u chłopców.

Wśród wszystkich nowotworów złośliwych rozpoznawanych do 18 roku życia stanowią 3 - 6,3 % przypadków. Guzy germinalne umiejscawiają się głównie w gonadach (jądra, jajniki) i okolicy krzyżowo - guzicznej, ale także w w klatce piersiowej, jamie brzusznej, wewnątrzczaszkowo oraz mogą dawać przerzuty (płuca, wątroba, węzły chłonne). U dzieci do 2 roku życia najczęściej rozpoznawane są guzy okolicy krzyżowo - guzicznej, po 6 roku życia nowotwory jajnika zaś po 14 roku życia guzy jądra.

Przy rozpoznaniu stan ogólny dzieci jest dobry a podawane objawy zależą od umiejscowienia nowotworu oraz czasu trwania choroby. Rodzice w wywiadzie podają niecharakterystyczne bóle brzucha, wymioty, nudności, utratę masy ciała, zaburzenia w oddawania moczu i stolca, mogą pojawić się także cechy przedwczesnego dojrzewania.

W badaniu stwierdza się powiększenie obwodu jamy brzusznej (m.in. w guzie jajnika), u chłopców najczęściej niebolesne powiększenie jądra zaś w przypadku nowotworów okolicy krzyżowo - guzicznej deformację pośladków i guzy osiągające duże rozmiary.

Większość nowotworów germinalnych produkuje tzw. markery (AFP tj. alfa fetoproteinę i/lub beta - HCG tj. podjednostkę beta ludzkiej gonadotropiny kosmówkowej),które oznaczane są we krwi i służą do wstępnej diagnostyki, monitorowania odpowiedzi na leczenie, zaś w trakcie obserwacji po leczeniu, do ewentualnego wykrycia wznowy choroby. Ponadto w diagnostyce guzów germinalnych bardzo ważne miejsce zajmuje badanie USG i tomografia komputerowa (TK) zajętego przez nowotwór regionu.

W leczeniu guzów zarodkowych stosuje się głównie chemioterapię oraz zabieg operacyjny. Wskazania do ww. leczenia określa się w zależności od stadium zaawansowania choroby. Ważne jest wczesne wykrycie nowotworu, co często opóźniane jest w przypadku chłopców z guzem jądra, którzy zatajają przed opiekunami informację o swoich dolegliwościach i zauważonych zmianach. Dlatego tak ważne jest całościowe badanie dzieci (narządy płciowe, jama brzuszna) podczas każdej wizyty lekarskiej, gdyż wcześnie wykryta zmiana nowotworowa i zastosowana odpowiednia terapia dają największe szanse na wyleczenie. Rokowanie u dzieci z rozpoznanym guzem germinalnym jest dobre, nawet pomimo rozsiewu choroby w momencie rozpoznania.

 

+ Chłoniaki – dr Grażyna Wróbel

Chłoniaki to nowotwory układu chłonnego wywodzące się z węzłów chłonnych, które mieszczą się w okolicach uszu, szyi, obojczyków, pach, pachwin i pod kolanami. Wewnętrzne węzły chłonne zlokalizowane są w śródpiersiu, w okolicach tchawicy i oskrzeli, co nie pozwala na ich ręczne zbadanie. Występują też w jamie brzusznej w okolicy wątroby, śledziony i wzdłuż aorty oraz w obrębie krezki jelit, a ich główną funkcją jest odfiltrowywanie substancji, które atakują organizm. W węzłach chłonnych produkowane są limfocyty, które chronią organizm przed wirusami, bakteriami czy grzybami. Jeśli rozwój limfocyta zostanie zaburzony, może narodzić się chłoniak. Dodatkowo miejscem rozwoju chłoniaka mogą być tzw. narządy limfatyczne typu grasica, migdałki i śledziona oraz grudki chłonne zlokalizowane w różnych partiach ciała np. w ścianie jelit.

Podstawowym objawem przy tego typu nowotworach są powiększone i twarde, lecz niebolesne węzły chłonne, najczęściej po jednej stronie ciała. Dodatkowymi powodami do niepokoju może być przedłużający się kaszel, który powinien skłonić nas do wykonania zdjęcia rentgenowskiego klatki piersiowej; kluskowata, niewyraźna mowa, zaburzenia połykania, problemy z oddychaniem zwłaszcza w pozycji leżącej i w godzinach nocnych, które mogą wynikać z patologicznie powiększonych migdałków. Uwagę zwrócić powinny też nawracające bóle brzucha, połączone z biegunką, zaparciami i wymiotami, bóle i zawroty głowy, uogólnione bóle kostno – stawowe, skłonność do zakażeń na skutek upośledzenia odporności,

Niezależnie od typu chłoniaka często występują tzw. objawy ogólne: utrata apetytu, postępujące osłabienie, gorączka powyżej 380C o niejasnej przyczynie, utrata masy ciała o więcej niż 10% w ciągu sześciu miesięcy i obfite poty, zwłaszcza w porze nocnej.

Należy przy tym podkreślić, że opisywane objawy mają różny stopień nasilenia i są bardziej zaznaczone w późniejszych stadiach zaawansowania chłoniaka, w których może dochodzić do nacieczenia szpiku kostnego i zajęcia ośrodkowego układu nerwowego.

Wyleczalność tego typu nowotworu, pod warunkiem, że zostanie on wykryty stosunkowo wcześnie jest dość wysoka i waha się w granicach od 60 do nawet 90%.

Na co należy zwrócić uwagę:

  • powiększenie węzłów chłonnych po jednej stronie,

  • nieuzasadnione gorączki, utrata apetytu i masy ciała,

  • biegunki na przemian z zaparciami, gorączka, wymioty z domieszką krwi,

  • nawracające bóle brzucha lub głowy,

  • powiększony jeden migdał, trudności w mówieniu, oddychaniu, połykaniu,

  • długotrwały suchy kaszel.

 

+ Guzy kości – dr Radosław Chaber, prof. Alicja Chybicka

Guzy kości dzielą się na łagodne i złośliwe. Łagodne można usunąć chirurgicznie przy współpracy z lekarzem – ortopedą. Guzy złośliwe, które stanowią ok. 7% wszystkich zachorowań na nowotwory u dzieci wymagają leczenia systemowego – chemioterapii, a w niektórych przypadkach także radioterapii.
Na nowotwory złośliwe kości zapadają najczęściej dzieci starsze i młodzież, często w okresie tzw. pokwitaniowego skoku wzrostu. Pierwszym objawem jest zwykle uporczywy, nasilający się ból zajętej kości. Nowotwory te najczęściej lokalizują się w okolicy stawu kolanowego, a następnie w kościach długich kończyn, miednicy, kręgosłupie, żebrach. W przypadku zajęcia kolana rozwija się stopniowo obrzęk tej okolicy. W każdym przypadku, gdzie bólu lub obrzęku kończyny nie można wytłumaczyć niedawno przebytym urazem, należy niezwłocznie wykonać zdjęcie RTG, które zwykle jednoznacznie ustala rozpoznanie. Czasem mogą wystąpić dodatkowe objawy, charakterystyczne też dla innych nowotworów, takie jak spadek masy ciała, nudności, osłabienie. W bardziej zaawansowanym stadium może dojść do tzw. patologicznego złamania kości pod wpływem nawet niewielkiego urazu. Należy pamiętać, że to nie złamanie doprowadziło do rozwoju nowotworu, ale było jego skutkiem i przyczyną wykonania diagnostyki radiologicznej. Wyleczalność nowotworów złośliwych kości w stadium zlokalizowanym jest stosunkowo dobra; niestety w przypadku przerzutów odległych, najczęściej do płuc, innych kości, szpiku kostnego - znacznie gorsza. Bardzo ważną rolę odgrywa leczenie chirurgiczne, które obecnie rzadko kiedy wymaga amputacji kończyny, a większości przypadków polega na usunięciu zajętej kości wraz z guzem i wszczepienie w jej miejsce endoprotezy. Zapewnia ona pacjentowi stosunkowo dobrą sprawność ruchową i znacznie ogranicza rozmiar kalectwa.

 

+ Guz Wilmsa – dr Wojciech Pietras

Guz Wilmsa to inaczej nerczak zarodkowy, który wychodzi z nerki i występuje najczęściej u dwu-trzylatków. Rośnie w brzuchu i nie daje żadnych objawów poza nienaturalnie dużym, aczkolwiek niebolesnym brzuchem. Często rodzice nie zwracają uwagi na powiększony brzuszek dziecka żywiąc przekonanie, że u maluchów powinien on tak wyglądać. Inne objawy mogą pojawić się, gdy guz uciśnie narząd, który może dać sygnał o nieprawidłowościach np. na moczowód, wtedy może dojść do bólu w jamie brzusznej, zatrzymania moczu, ewentualnie może pojawić się krwiomocz. Ważne, aby rodzic przy każdej, rutynowej nawet wizycie u lekarza poprosił o zbadanie brzuszka dziecka.

Guz Wilmsa przy wczesnym wykryciu daje niemal 100% szanse na całkowite wyleczenie, co więcej, dzięki rozwojowi technik operacyjnych, coraz częściej udaje się oszczędzić nerkę, co jeszcze kilkanaście lat temu było niemalże niewykonalne.

 

+ Czerniak – dr Wojciech Pietras

Czerniak powstaje najczęściej na podłożu tzw. pieprzyków, które ulec mogą zezłośliwieniu. Najbardziej na to narażone są znamiona na dłoniach, między palcami, na stopach, w okolicach pasa, pachwin, pleców i brody. Co prawda czerniak atakuje w większości osoby dorosłe, zdarzają się jednak zachorowania u dzieci. Rodzice powinni więc zwracać uwagę na wszelkie znamiona barwnikowe u swoich pociech, chronić je przed nadmiernym działaniem promieni UV, zarówno UVA i UVB. Jeśli pieprzyk ma nierówne brzegi, zmienia zabarwienie lub wzrasta w szybkim tempie, należy go jak najszybciej usunąć. Usuwanie znamion barwnikowych należy wykonać chirurgicznie. Niedopuszczalne jest zamrażanie, usuwanie laserowe, gdyż nie wiemy co usunęliśmy i co równie ważne, czy zmiana została usunięta w całości, w granicach zdrowych tkanek. Trzeba pamiętać także o tym, że chociaż większość czerniaków występuje na skórze, zdarzają się także tam, gdzie organizm produkuje melaninę: w tęczówce oka, błonach śluzowych, krtani, jelitach, odbycie.

Grupę ryzyka stanowią osoby:

  • z jasną karnacją, blond lub rudymi włosami,

  • narażone w dzieciństwie na przewlekłe nasłonecznienie,

  • nie stosujące właściwej ochrony przed promieniami UVA i UVB,

  • korzystające z solarium,

  • z licznymi znamionami barwnikowymi,

  • z przebytym wcześniej czerniakiem lub czerniakiem w rodzinie.

 

+ Chłoniak Hodgkina czyli ziarnica złośliwa – dr Radosław Chaber

Jest to nowotwór węzłów chłonnych, który występuje głównie u starszych dzieci i u młodzieży. Objawia się powiększeniem węzłów chłonnych głównie w okolicach szyi, regionach nadobojczykowych, pod pachami i w pachwinach. Węzły są duże, często powyżej 2 cm średnicy, raczej twarde, niebolesne i mają tendencję do wolnego, ale systematycznego wzrostu. Często łączą się w pakiety. W przypadku zajęcia węzłów chłonnych w śródpiersiu i przerzutów do płuc może wystąpić uporczywy kaszel i duszność, a nacieki ziarnicze w wątrobie i w śledzionie prowadzą do powiększenia się tych narządów. Mogą także wystąpić objawy ogólne: gorączka, utrata masy ciała, nocne poty i świąd skóry. W każdym przypadku podejrzenia chłoniaka Hodgkina należy pobrać powiększony węzeł chłonny, który musi zostać zbadany przez doświadczonego histopatologa. Przed włączeniem leczenia należy wykonać badania obrazowe (USG, RTG, TK, MR, PET-TK), które pozwolą określić zasięg choroby w całym organizmie.

Wyniki leczenia ziarnicy złośliwej są obecnie dobre – udaje się wyleczyć ponad 90% dzieci z chłoniakiem Hodgkina. Stosuje się przede wszystkim chemioterapię, a w przypadku niezadowalającej odpowiedzi po jej dwóch pierwszych blokach, także radioterapię wyjściowo zajętych okolic ciała. Istotnym problemem pozostają późne powikłania, jak np. wtórne nowotwory, niewydolność tarczycy, zwłóknienie płuc, kardiomiopatia, niepłodność, które mogą wystąpić wiele lat od zakończenia leczenia i być przyczyną obniżenia jakości i skrócenia życia.